सुनको भाउ आकासिएसँगै गहना किन्ने चाहना किन घट्दै छ ? के मूल्यको उचाइले महिलाहरूको शैली र सामाजिक धारणा परिवर्तन गरिरहेको हो ?

काठमाडौँ । नेपाली बजारमा सुनको मूल्यले हालसालै नयाँ ऐतिहासिक कीर्तिमान बनाएको छ । पछिल्लो समय सुनको मूल्य तोलामा १ लाख ६५ हजार पुगेको छ, जुन यसअघि कहिल्यै नदेखिएको दर हो । यो वृद्धिले सुनका ग्राहक र व्यापारी दुवैलाई प्रभावित पारेको छ र यसका कारण गहना लगाउने चलनमा समेत परिवर्तन आउन थालेको छ । नेपाल सुनचाँदी व्यवसायी महासंघका अनुसार अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा देखिएको उतारचढाव, ब्याजदरमा आएको अस्थिरता तथा विश्वव्यापी अर्थतन्त्रमा आएको मन्दीका कारणले सुनको भाउ दिन प्रतिदिन बढ्दो छ ।

आइतबार छापावाल सुनको मूल्यले १ लाख ६५ हजार पुगेको महासंघले जानकारी दिएको छ । यसअघि शुक्रबार यो दर तोलामा १ लाख ६४ हजार ४०० रुपैयाँमा पुगेको थियो । यससँगै चाँदीको मूल्य पनि बढेको छ, जसअनुसार शुक्रबार १ हजार ९८० रुपैयाँमा कारोबार भएको छापावाल चाँदी आइतबार २ हजार ७५ रुपैयाँ पुगेको छ ।

किन बढिरहेको छ सुनको मूल्य ?
सुनको मूल्य विश्वव्यापी घटनाक्रम तथा विभिन्न आर्थिक कारक तत्त्वहरूमा भर पर्ने गर्छ । अन्तर्राष्ट्रिय कमोडिटी बजारमा देखिने माग र आपूर्तिको असन्तुलनले सुनको मूल्य निर्धारण गर्दछ । शक्तिशाली मुलुकहरू, विशेष गरी अमेरिका लगायतका देशहरूको ब्याजदरमा आएको परिवर्तन, स्टक मार्केटमा आएको गिरावट, रोजगारीका अवसरहरूमा कमी तथा यस्ता मुलुकहरूको आर्थिक गतिविधिमा मन्दी देखिनुले सुनको मूल्यलाई प्रभावित बनाउँछ ।

नेपाल सुनचाँदी व्यवसायी महासंघका प्रवक्ता जीवन ज्योति सदाशंकरका अनुसार, अहिले देखिएका धेरै आर्थिक तथा भूराजनीतिक घटनाक्रमहरूले सुनको मूल्यमा सीधा प्रभाव पारेका छन्। अमेरिकामा ब्याजदर घटबढको असर, रियल स्टेट र शेयर बजारमा देखिएको मन्दी, रुस-युक्रेन युद्धले ल्याएको अनिश्चितता, अनि आणविक युद्धको सम्भावनाले समेत सुनको मूल्यलाई अझ माथि उकासिरहेको छ ।

उनले विश्व बजारमा सुनको मूल्य प्रति आउन्स ३ हजार डलरसम्म पुग्न सक्ने प्रक्षेपण गर्दै भने, “यदि यी सबै तत्वहरू निरन्तर रहेका खण्डमा, २०२४ को अन्त्यसम्म नेपालमा सुनको मूल्य तोलामा १ लाख ७० हजार रुपैयाँ पुग्न सक्छ ।”

नेपाली बजारमा सुनको मूल्य निर्धारणमा डलरको प्रभाव
सुनको मूल्य निर्धारणमा अमेरिकी डलरको भाउले पनि महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छ। जब अमेरिकी डलरको भाउ बढ्छ, नेपाली बजारमा सुनको मूल्य पनि बढ्छ, किनकि सुनको मूल्यलाई अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा अमेरिकी डलरमा नै निर्धारण गरिन्छ । वर्तमान अवस्थामा, डलरको मूल्य उच्च भएकाले सुनको मूल्यमा पनि वृद्धि भएको हो । यसैगरी, डलरको भाउ घट्दा अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा सुनको मूल्य उच्च रहे पनि नेपाली बजारमा केही राहत पाउन सकिन्छ ।

नेपाल राष्ट्र बैंकको नीति अनुसार, अहिले दैनिक रूपमा २० किलो सुन आयात भइरहेको छ। यो आपूर्ति पुरै नेपाली बजारको माग पूर्तिका लागि हो । तर, सुनको मूल्य यति उच्च भए पनि दैनिक १० हजार भन्दा बढी सुनका व्यापारीहरू व्यापारमा कठिनाइ झेलिरहेका छन् । सुनको मूल्य बढ्दा उपभोक्ताहरूले गहना किन्न छोडेका छन्, जसले गर्दा व्यापारीहरूको व्यवसायमा असर परेको महासंघले जनाएको छ ।

गहनाप्रतिको मोह घट्दै गएको छ
पछिल्लो समय सुनको मूल्य अत्यधिक उच्च भएकाले नेपाली महिलाहरूको गहना लगाउने मोह घट्दै गएको देखिन्छ। एक समय थियो, जब शिरदेखि पाउसम्म महिलाहरूले सुनका गहना लगाउन रुचाउँथे। तर, आजकाल धेरैजसो महिलाहरू चाडपर्व र उत्सवहरूमा एकसरो मात्र गहना लगाएर सजिने गरेका छन् । उच्च मूल्यका कारण महिलाहरूले बैंकमा गहना राख्न थालेका छन्, जसले गर्दा बजारमा पाइने नक्कली गहनाको प्रचलन पनि बढेको छ ।

विशेष गरी सामाजिक सञ्जालमा गहना लगाएर खिचिएका तस्बिर तथा भिडियोहरू सेयर गर्ने चलनले पनि गहनाप्रतिको आकर्षण घटेको हुन सक्ने विज्ञहरूको ठम्याइ छ । सुर्खेतकी दुर्गा चन्दले सुनका गहना लगाउन धेरै रुचाउने भए पनि अहिले सुनको अत्यधिक मूल्यका कारण नक्कली गहना प्रयोग गर्न थालेकी छिन् । “हाम्रो जस्तो सामान्य परिवारका लागि बारम्बार सुनको गहना किन्नु असम्भव छ,” उनले भनिन्, “त्यसैले आजकाल बजारमा पाइने नक्कली गहना सजिलो लाग्छ ।”

व्यापारीहरू मारमा
सुनचाँदीको कारोबारमा संलग्न व्यापारीहरू पनि हालको अवस्था देखेर चिन्तित छन्। दैलेखका सुनचाँदी व्यवसायी अभिषेक अनुरागका अनुसार, विगतमा जस्तो सुनचाँदीको कारोबार अहिले छैन । “सुनको मूल्य बढेकाले गहना लगाउनेहरूको संख्या घटेको छ, जसले गर्दा हाम्रो व्यवसायमा पनि गिरावट आएको छ,” उनले भने ।

त्यसैगरी, गहनाको मर्मत सम्भारको काम समेत घटिरहेको अनुरागको भनाइ छ । “गहना लगाउने चलन नै घट्दै गइरहेको छ, जसले गर्दा हामीलाई गहना मर्मत गर्ने काममा समेत कमी आएको छ ।”

सुनको मूल्य वृद्धि जारी रहने अनुमान
वर्तमान आर्थिक मन्दी तथा भूराजनीतिक द्वन्द्वका कारण सुनको मूल्य अझै बढ्न सक्ने अनुमान गरिएको छ । व्यापार विश्लेषकहरूका अनुसार, अहिलेको आर्थिक अस्थिरताले सुनलाई ‘सुरक्षित लगानी’का रूपमा लिने प्रचलन बढ्दै गएको छ, जसले यसको मूल्य निरन्तर उकालो लागिरहेको छ । विशेषज्ञहरूको अनुमानअनुसार, यदि अहिलेको अवस्था जस्ताको तस्तै रहिरह्यो भने आगामी केही महिनाभित्रै सुनको मूल्यमा थप वृद्धि हुन सक्छ, जसले नेपाली बजारमा गहनाका व्यापारीहरूको व्यापारमा थप असर पुर्‍याउन सक्छ ।

सुनको मूल्यमा आएको यस वृद्धिले उपभोक्ताहरूको गहना किन्ने इच्छामा गिरावट ल्याएको देखिन्छ । एक समय गहनाको उच्च आकर्षण रहेका महिलाहरू समेत अहिले महँगो मूल्यका कारण गहना लगाउन कम रुचि राख्न थालेका छन् । यो परिवर्तनले नेपाली समाजमा गहनाको भूमिका र महत्वमा समेत परिवर्तन ल्याउन सक्छ । यसका साथै, सुनचाँदी व्यवसायीहरू पनि व्यापारमा आएको गिरावटका कारण चिन्तित छन् । 

विश्वव्यापी आर्थिक मन्दी, भूराजनीतिक तनाव, र डलरको भाउमा आएको अस्थिरताले सुनको मूल्यमा आएको यस वृद्धिले नेपाली बजारलाई समेत गहिरो असर पारेको छ ।