मगर खाम भाषा लोप हुने अवस्थामा « प्रशासन
Logo १७ फाल्गुन २०८०, बिहिबार
   

मगर खाम भाषा लोप हुने अवस्थामा


१९ मंसिर २०८०, मंगलबार


काठमाडौँ । एक दशकअघिसम्म वरपरका छरछिमेकले रमाइलो हुने गाउँ अहिले सुनसान हुन थालेका छन्। गाउँमा बस्नेको सङ्ख्या घट्दै गएपछि बाग्लुङको निसीखोला क्षेत्रमा बोलिने ‘मगर खाम भाषा’ पनि लोप हुने जोखिम बढेको छ।

गाउँमा भएका बुढापाकाले मगर खाम भाषा नै बोल्ने गरे पनि अहिले बालबालिकाले कम मात्रै बोल्छन्। युवायुवती शहरबजारमा बस्ने हुँदा उनीहरूले त्यहाँ नेपाली भाषाको प्रयोग गर्छन्। हरेक वर्ष गाउँ छाड्नेको सङ्ख्या बढेसँगै भाषा बोल्ने पनि कम हुँदै गएको छ। बालबालिका पनि पछिल्लो समय सुविधायुक्त बजारमा झरेर पढ्न थालेपछि नयाँ पुस्ताले आफ्नै भाषा नबुझ्ने खतरासमेत बढेको स्थानीयको भनाइ छ।

मगर खाम भाषा आठार मगरातअन्तर्गत बागलुङको निसीखोला गाउँपालिका–५ र ६ गरी दुई वटा वडामा मात्र बोलिन्छ। खाम भाषा मगर समुदायले मात्रै नभई निसीखोलामा दलित समुदायका स्थानीयले पनि बोल्ने गर्दछन्। पशुपालन र खेती किसानी यहाँका स्थानीयको मुख्य पेशा हो।

पहिले–पहिले लेकबेँसी र घाँस दाउरा गर्दा खाम भाषामै गीत गुनगुनाउने गरे पनि अचेल नयाँ पुस्तालाई कुराकानीमा पनि समस्या हुने गर्दछ। खाम भाषालाई आफ्नो पहिचान मान्ने यहाँका बुढापाका पछिल्लो समय भाषाको प्रयोग कम हुन थालेपछि चिन्तित बनेका छन्।

निसीखोला गाउँपालिकाले पाठ्यपुस्तक नै मगर खाम भाषामा बनाएर लागू गरे पनि यतिले मात्रै भाषा संरक्षण नहुने स्थानीय थम बहादुर घर्तीले बताए। दिनदिनै गाउँ छाडेर बजार झर्नेको सङ्ख्या ठूलो भएकाले उनीहरूलाई गाउँ नरोकेसम्म भाषा संरक्षण गर्न चुनौती हुने उनको भनाइ छ।

आफ्नै गाउँ ठाउँमा सेवा सुविधा र रोजगार सिर्जना गर्न सकेमात्रै खाम भाषा र परम्परा जोगाउन सकिने घर्ती मगरले बताए। गाउँमा हुने सार्वजनिक कार्यक्रममा पहिले सबै खाम भाषा बोल्ने गरेकामा हिजोआज बोल्न छाडेको उनले गुनासो गरे। स–साना बालबालिकालाई हरेक परिवारले आफ्नो भाषा सिकाउन नसके अबको एक दशकमा यस क्षेत्रमा कोही पनि खाम भाषा नबोल्ने स्थिति आउने घर्ती मगरको भनाइ छ।

‘मैले ठूलै हुँदासम्म अहिले बोल्ने खस भाषा बोल्न जान्दैनथे, गाउँघर सबैतिर खाम भाषा बोल्थे, मैले पनि सानैदेखि त्यही बोलेको हुँदा ठूलै भएर जान्ने बुझ्ने हुँदासम्म अरु भाषा बोल्न आउँदैनथ्यो, तर अहिलेका केटाकेटीलाई खाम भाषा सिकाउनुपर्छ’, उनले भने, ‘अब सरकारले गाउँ छाडेर बजार जानेलाई यहीँ रोक्नुपर्छ नत्र हाम्रो भाषा, पहिचान गुम्छ, मलाई साह्रै चिन्ता लागेको छ। मैले गाउँमा हिँड्दा साना बालबालिकालाई भेट्दा पनि खाम भाषामै बोल्छु र बोल्न लगाउँछु। हरेक घर–घरमा खाम भाषा नै बोल्नुपर्ने व्यवस्था गर्नुपर्छ।’

निसीखोला गाउँपालिकाका अध्यक्ष सूर्यबहादुर घर्ती मगरले खाम भाषासँगै निसीखोलामा रहेका कला, संस्कृति र परम्परालाई संरक्षण गर्न पालिकाले हरेक वर्ष बजेट विनियोजन गरेर काम गर्दै आएको बताए। यो वर्षदेखि विद्यालय स्तरबाटै भाषा संरक्षणका लागि मगर खाम भाषामै पाठ्यक्रम र पाठ्यपुस्तक तयार गरेर लागू गरेको उनको भनाइ छ।

यहाँका हरेक घरमा हरेक व्यक्ति खाम भाषा बोल्ने गरेको भन्दै नयाँ पुस्तालाई पनि आकर्षित गर्ने खालको कार्यक्रम सञ्चालन गर्ने र गाउँघरमा बोल्दा यो भाषालाई अनिवार्य बनाउन जरुरी रहेको उनी बताउँछन्। आधुनिकताले भाषासँगै अन्य पक्षमा पनि असर पुगेको अध्यक्ष घर्ती मगरले बताए।

‘मगर खाम भाषा संरक्षणमा हामी गम्भीर भएर लागेका छौँ, बुढापाकाले त पहिलेदेखि नै बोल्दै आउनुभएको छ, नयाँ पुस्तालाई बढी जोड दिएका छौँ’, उनले भने, ‘गाउँमा बस्नेले त जसरी पनि भाषा बोल्ने गर्छन्। बजार झरेर पढ्ने, व्यवसाय तथा रोजगारी गर्नेलाई पनि भाषा संरक्षण गर्नतर्फ लाग्न आग्रह गरेका छौँ।’

Tags :
प्रतिक्रिया दिनुहोस